خواب کودک

خواب برای کودکان و نوزادان بسیار مهم و حیاتی تلقی می‌شود چراکه موجب رشد کودک و حتی رشد مغز کودک می‌شود. خواب کودک را می‌توان به دو مرحله قسمت کرد. تحقیقات نشان داده است اگر کودکان به‌اندازه کافی نخوابند رشد جسمی و تکامل روانی آن‌ها دچار اختلال می‌شود و هوشیاری و توانایی آن‌ها برای یادگیری کاهش می‌یابد. اولین مرحله، خواب سبک است که در ابتدای خوابیدن است توأم با حرکات سریع چشم‌هاست. در طی خواب سبک ممکن است تنفس نوزادان نامرتب باشد و ماهیچه‌های بدن تکان بخورد یا حتی نوزاد ممکن است بخندد و یا چهره‌اش را در هم بکشد. دوم خواب‌سنگین است که در این زمان چشم‌ها حرکتی ندارند. تنفس نوزاد در این مرحله از خواب آهسته و منظم می‌گردد و هیچ‌گونه حرکتی در چشم‌ها وجود ندارد. در این مرحله از خواب است که کودک تکامل ذهنی و جسمی پیدا می‌کند.

اما ممکن است برای همه سؤال پیش بیاید که چرا خواب برای کودکان مهم است؟

اگر کودک به‌اندازه‌ی کافی نخوابد، بدخلق می‌شود، اشتهایش کم می‌شود و سیستم دفاعی بدن او مختل می‌شود درنتیجه احتمال این‌که دچار بیماری مخصوصاً عفونت‌های ویروسی و میکروبی گردد، وجود دارد. از طرفی خوابیدن برای رشد بدنی کودک مهم است زیرا کودک در هنگام خواب میزان هورمون رشد بیشتری را ترشح می‌کند و درنتیجه سلول‌های بدن با سرعت زیادتری تکثیر می‌یابند. خواب برای رشد مغزی کودک نیز ضرورت دارد. تحقیقات نشان داده که نیاز شیرخواران به خواب در سال اول تولد، ۵۰ درصد بیشتر از بزرگ‌سالان است. بدن شیرخواران در مرحله‌ی خواب سبک آرام است ولی مغز آن‌ها به‌طور قابل‌توجهی فعال می‌باشد؛ زیرا در خواب سبک، مغز کودک اطلاعاتی را که در بیداری به دست آورده است، در مغز خود مرور و ذخیره می‌کند.

جالب است بدانیم شرایط محل خواباندن کودک بر روی خواب آن اهمیت دارد. برای خواباندن کودک چه در روز چه در شب، یک محل را باید انتخاب کنید و همیشه کودک را در همان‌جا بخوابانید تا کودک به همان محل و شرایط عادت کند و با آرامش بخوابد. بعضی از مادران کودکشان را یک روز روی زانو، روز دیگر روی تختخواب خود و روز دیگر در گهواره می‌خوابانند درصورتی‌که این شیوه‌ی اشتباهی است.

دمای اتاق‌خواب کودک از دیگر مواردی است که روی خواب آن اهمیت دارد. دمای استاندارد برای اتاق‌خواب کودک در حدود ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌باشد. بالا بودن دمای اتاق موجب خشک شدن مخاط بینی و دهان می‌گردد و کودک را بیدار می‌کند و درواقع او را برای ابتلا به بیماری‌ها آماده می‌سازد. مادران باید بدانند هر تعداد لباسی که برای خودشان در هوای گرم یا سرد به تن می‌کنند، همان تعداد لباس نیز برای کودک مناسب می‌باشد. هیچ‌گاه دست‌های کودک را در هنگام خواب زیر پارچه‌ای که دور او پیچیده‌اید قرار ندهید و اجازه دهید دست‌های نوزاد، آزاد باشد. برای بررسی آن‌که بدن نوزاد خیلی گرم یا سرد نباشد، پشت گردن او را لمس کنید و تعداد لباس‌های او را کم‌وزیاد نمایید. لباس‌هایی که به تن کودک می‌کنیم نباید از جنس پلی‌استر باشد، بلکه باید از جنس کتان تهیه‌شده باشد.

نور اتاق نیز بر خواب او مؤثر است. اتاق‌خواب کودک چه در روز چه در شب باید نسبتاً تاریک باشد تا نور در صبح زود موجب بیدار شدن کودک نگردد. خاموشی و تاریکی سبب ترشح مواد شیمیایی مغز کودک می‌گردد که به خواب او کمک خواهد کرد؛ اما اگر کودک از تاریکی می ترسد، چراغ کم نوری در اتاق او روشن نگه دارید و یا به کودک چراغ دستی بدهید تا هر موقع خواست آن را روشن کند. این اقدامات به کودک اعتماد و اطمینان می دهد، گرچه ممکن است هیچ وقت آن را روشن نکند.

اصول و حقایقی در مورد خواب کودکان

خواب کودکان توأم با ترس و وحشت است. اگر این اصل را بپذیریم قبول خواهیم کرد که کودکان دچار مشکل خواب می‌گردند. مشکل خواب به‌طور دائم یا به شکل عودکننده در کودکان در سنین قبل از دبستان وجود دارد و شایع است که این مشکلات بیشتر شامل حال کودکان زیر ۵ سال می‌باشد.

شیرخواران آمادگی دارند که بیشتر از بزرگ‌سالان از خواب بیدار شوند زیرا حد متوسط خواب آن‌ها ۵۰ دقیقه طول می‌کشد درصورتی‌که در بزرگ‌سالان ۹۰ دقیقه طول می‌کشد.

<<کودکانی که هیچ‌گاه کنار مادر نخوابیده‌اند، ممکن است دچار خشم‌های غیرقابل‌کنترل گردند>>

تحقیقات نشان داده است که کودکانی که هیچ‌گاه در کنار مادرشان نخوابیده‌اند، نمی‌توانند در محلی تنها بمانند و امکان دارد دچار خشم‌های غیرقابل‌کنترل و گریه‌های شدید شوند. این کودکان ازنظر روحی و روانی ضعیف هستند، زیرا مواد شیمیایی اوکسی توسین و اوپیوئید­ها  (که آرامش‌دهنده‌ی مغز است) هیچ‌گاه در مغزشان ترشح نشده است.

اما ممکن است برای برخی از والدین این سؤال پیش آید که آیا خوابیدن کودک کنار مادر در شب، خطری برای کودک به وجود می‌آورد؟

بعضی از پدر و مادرها می‌ترسند و نگران هستند که در شب روی کودک خود بغلتند و او را خفه کنند. مطالعات نشان داده است که چنین اتفاقی نمی‌افتند. علاوه بر این اگر والدین سیگار نمی‌کشند و مواد مخدر و یا مشروبات الکلی مصرف نمی‌کنند، خوابیدن کودک کنار آن‌ها هیچ خطری نخواهد داشت؛ اما بیشتر از این نگرانی‌ها خوابیدن کودک در کنار مادر پیامدهای مثبت دارد. خوابیدن کودک در کنار والدین سبب می‌شود که حرکات کودک و مادر، صدای آن‌ها و بوی آن‌ها، هم به کودک و هم به مادر آرامش می‌دهد. نکته‌ی قابل‌توجه این است که تماس پوست بدن کودک باپوست بدن مادر و پدر، باعث می‌شود که رابطه عاطفی عمیقی بین آن‌ها به وجود آید که موجب سلامت جسم و روان کودک می‌گردد. از دیگر پیامدهای مثبت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اعمال حیاتی و ضربان قلب و تنفس کودک تنظیم گردد.
  • بیداری و خواب کودک مرتب گردد.
  • حرارت بدن طبیعی شود
  • سوخت‌وساز بدن طبیعی گردد.
  • مقدار و میزان هورمون‌های بدن تنظیم گردد.
  • ترشح آنزیم‌های بدن متعادل شود.
  • سطح آنتی کورهای بدن برای مقابله با بیماری‌های عفونی افزایش یابد.
  • مدت‌زمان شیردهی مادر به نوزاد شیرخوار بیشتر شود.

در کل تحقیقات متعدد نشان داده است که هر چه کودک تماس بدنی بیشتری با والدین خود در دوران کودکی داشته باشد، احتمال بیشتری وجود دارد که در بزرگ‌سالی آرام‌تر باشد و کمتر دچار فشارهای روانی (استرس) گردد چراکه تماس بدنی سبب می‌شود سیستم کنترل استرس در بدن کامل گردد. خوابیدن مادر در کنار کودک یعنی دور بودن کودک از استرس در تمام شب.

حمام کردن کودک قبل از خواب

  • شیرخواران بیشتر از کودکان هنگام حمام کردن احساس سرما می‌کنند. والدین هنگام حمام کردن کودک باید دقت کنند که دمای محیط زیاد سرد یا گرم نشود. هنگام حمام کردن دو دست کودک را روی قفسه سینه او نگه‌دارید. هیچ‌گاه کودک را در کف حمام نخوابانید، زیرا موجب ترس و وحشت او می‌شود.
  • حمام کردن کودک هر شب، سبب می‌شود که کودک آرامش پیدا کند و از جست‌وخیز کردن و حتی لول خوردن او هنگام خواب جلوگیری می‌کند.

خوابیدن در روز و عادت دادن کودک به خوابیدن در روز

نوزاد یا کودک شیرخوار هنوز درک نکرده است که تشخیص دهد شب برای خوابیدن و روز برای بیدار ماندن است؛ بنابراین والدین باید برنامه‌ای برای کودک خود تنظیم کنند و به آن برنامه پای بند باشند و کودک را به آن عادت دهند تا کودک، هم در روز هم در شب خواب مناسب داشته باشد. نخوابیدن در روز یا زیاد خوابیدن در روز نیز صحیح نیست. اگر کودک در روز زیاد بخوابد، شب نمی‌خوابد و اگر روز نخوابد زور خسته می‌شود و گریه می‌کند و بدخلق می‌شود. بهترین ساعت برای خواباندن کودک، ساعت ۱۲ تا ۲ بعدازظهر می‌باشد. بسیاری از کودکان تا سن ۲ سالگی به خواب ظهر نیاز دارند تا به تدریج با بالا رفتن سن، مدت خوابشان کم می‌شود و بین دو تا سه‌سالگی خواب روز را کنار می‌گذارند.

خوابیدن در شب  عادت دادن کودک

بیشتر کارشناسان معتقدند که یک برنامه منظم خواب در روز متناسب با سن کودک و نیز خوابیدن کافی در شب بسیار مهم است؛ زیرا اگر کودک در ساعات معینی غذا بخورد، بازی کند و در ساعات مشخصی به خواب برود و قبل از خوابیدن حمام شود، خواب او آرام و بعد از خواب نیز سرحال و شاد خواهد بود؛ اما بعضی مادران چون خود به هر دلیلی می‌خواهند شب‌ها تا دیروقت بیدار باشند، بنابراین کودک خود را دیر می‌خوابانند و صبح نیز با کودک خود دیر بیدار می‌شوند. چنین عادتی برای کودکان نوپا مشکلی به وجود نمی‌آورد ولی برای کودکی که می‌خواند به کودکستان یا به مدرسه بروند، مناسب نیست زیرا سبب می‌شود کودک سرحال نباشد. در ادامه می‌خواهیم مجموعه خواب کودکان در روز از ساعت ۷ صبح تا ۷ بعدازظهر را بررسی کنیم:

ماه اول تولد ۵ ساعت در سه نوبت صبح و ظهر و عصر- ماه دوم ۴ تا ۵/۴ ساعت- از دوماهگی تا سه‌ماهگی ۵/۳ ساعت- سه تا شش‌ماهگی ۳ ساعت- شش‌ماهگی تا یک‌سالگی ۳ ساعت- ۱۲ تا ۱۵ ماهگی ۵/۲ ساعت- ۱۸ تا ۲۴ ماهگی ۲ ساعت- ۵/۲ تا سه‌سالگی ۰ تا ۱ ساعت.

شیرخواران نیز در سنین ۶ تا ۷ هفتگی به بعد اگر در روز خوب تغذیه شوند، در شب پس از آخرین نوبت تغذیه، از ساعت ۱۰ بعدازظهر تا ۶ صبح کاملاً می‌خوابند.

قبل از خواب غذاهایی که مغز کودک را فعال می کند به او ندهید:

دادن مواد غذایی پروتوئینی (گوشت و ماهی) در خلال دو ساعت قبل از خوابیدن، سبب می شود تا ماده شیمیایی دوپامین که ماده شیمیایی محرک مغز است افزایش یابد. همچنین دادن شکلات که دارای کافئین است سبب می شود که از خوابیدن کودک جلوگیری کند. اگر کودک قبل از خواب گرسنه است و می خواهد چیزی بخورد، مواد کربوهیدرات مانند تکه ای موز به او بدهید.

آرام کردن مغز کودک هنگام خواباندن

والدین باید سعی کنند فعالیت مغزی کودک را هنگام خواباندن کاهش دهند. بهترین راه برای موفقیت در این کار، آرامش بخشیدن به کودک در هنگام خواب است. موقعی که می خواهید کودک را بخوابانید، خود باید آرامش داشته باشید. اگر مادر هنگام خواباندن کودک خشمگین، ناراحت و عصبانی باشند این حالت به کودک منتقل می گردد و کودک احساس نا امنی می کند و به خواب نمی رود.

تاثیر قصه در خواب کودک

زمانی که کودک در کنار مادر میخوابد تماس بدنی بر قرار می شود. حال اگر برای او قصه بگوید یا آواز بخواند، سبب می شود مغز کودک از تحریکات حرکتی او جلوگیری کند و کودک به خواب رود. مادران باید بدانند نواختن موزیک ملایم و آرام در هنگام خواباندن کودک کمک می کند.

مسائل و مشکلات خواب کودکان نوپا و بزرگتر

کودکان نوپا و بزرگ تر ممکن است در نتیجه ی ترس و وحشت دچار اختلال خواب شوند. کودک از این که ممکن است فرد ناشناسی به سراغ او بیاید، یا دزدی به خانه بیاید، یا از صدا های مختلف مثل صدای باد و باران یا صدای هواپیما و غیره بترسند.

بعضی از کودکان ترس خود را اظهار می کنند، بعضی دیگر ترسشان را پنهان می کنند و به حیله های مختلف متوسل می شوند تا زمان خوابید خود را به تاخیر بیندازند و دیر تر بخوابند، زیرا از خوابیدن می ترسند.

  • جدا شدن کودک از والدین در موقع خواب نیز علت دیگری در به وجود آمدن اختلال خواب می باشد؛ زیرا کودکان به طور ناخودآگاه چنین تصور می کنند که موقع خوابیدن، زمانی است که از محبت و علاثه مادر دور می شوند.
  • موقعی که کودک موضوع مردن را درک می کند (مثلا به طور اتفاقی یکی از افراد خانواده فوت نماید و یا از طریق تلویزیون معنای مردن را بفهمد) دچار ترس می شود؛ زیرا کودک از این می ترسد که هنگام خوایدن بمیرد و در نتیجه دچار اختلال خواب می شود.
  • اگر کودک از موضوع عای مختلف نگران گردد و یا برای او اتفاق ناگواری بیفتد (مانند برخورد های نا مطلوب بین معلم و کودک و یا عدم موفقیت او در انجام تکالیف و یا حتی مسائل یا مشکلاتی که با دوستان یا خانواده خود دارند) ممکن است سبب اختلال خواب او گردد.
  • والدین باید بدانند که کودک تا سن شش سالگی باید به حد کافی بخوابند ولی بعضیی از مادران به اشتباه تصور می کنند اگر کودک در خلال روز کاملا خسته شود، بهتر می خوابد. در صورتی که این تصور صحیح نیست. کودکی که زیاد خسته می شود ممکن است راحت نخوابد و در خواب بیدار شود و دچار اختلال در خواب گردد به همین دلیل زمان خوابیدن او باید منظم و مشخص باشد.

اگر کودک در هر سنی دچار اختلال خواب شود پدر و مادر باید بدانند کودک مشکل دارد و او را درک کنند و مشکل او را بر طرف کنند. داد و قال، عصبانیت، تند خویی، تنبیه کودک و یا با عصبانیت و فشار کودک را به رخت خواب فرستادن و چراغ را خاموش کردن و رفتار های مشابه این رفتار ها، موجب اختلال بیشتر در خواب کودک می شود.

ترس های کودکان به هنگام خوابیدن

بعضی از کودکان در سنین سه تا چهار سالگی در موقع خوابیدن به مادر می گویند مادر، من از تاریکی می ترسم، کسی در زیر راه پله ا زیر تخت خودش را مخفی کرده است و یا در رخت خواب من حیوانات کوچک و حشراتی هستند که راه می روند.

کودکان در سنین سه سالگی از حشره و سوسک در رخت خواب خود و در چهار سالگی از حیوانات وحشی و در پنج سالگی از فردی که زیر تخت مخفی شده است و در سن هفت سالگی از دیوار و ارواح می ترسند.

اگر کودک شما در هنگام خواب ترسی دارد، او را مسخره نکنید، به او نخندید، گفته های او را با حالت تمسخر برای دیگران و در مقابل کودک بازگو نکنید.

کودکان بزرگ تر، از سایه هایی که روی دیوار و یا سقف اتاق حس می کنند می ترسند. در چنین مواردی تخت کودک را در اتاق جا به جا کنید و یا چراغی را در اتاق او روشن نگه دارید. نگه داشتن چراغی کوچک در اتاق کودک و باز نگه داشتن در اتاق به کودک آرامش و اطمینان می دهد.

والدین باید به این دو نکته توجه کنند: اول اینکه ترس کودک تا زمانی که کودک از آن شکایت دارد برای او و در نظر او حقیقت دارد. دوم اینکه با کمی شکیبایی و رفتار منطقی با کودک، ترس او در مدت کوتاهی از بین خواهد رفت.

چرا کودکان دچار چنین اختلالاتی در خواب می شنود و والدین در برابر مشکلات خواب کودک چه باید بکنند؟

مشکلات خواب کودکان به سن کودک و همچنین عواملی که کودک را تحت تاثیر قرار داده است و یا او را دچار هیجان کرده است بستگی دارد. در بعضی از موارد عوامل خارجی سبب می شود که کودک دچار مشکل خواب گردد؛ یعنی اگر کودک در مرحله ای است که آمادگی دارد، یک صدای بلند، زنگ تلفن و حتی انداختن پتوئی روی کودک ممکن است موجب اختلال وی گردد؛ اما نکته ی قابل توجه این است که برخی از این مشکلات خواب جز مراحل رشد کودک است و کمتر مسائل هیجانی در پیدایش آن ها دخالت دارد، بنابراین پیدایش این مشکلات تا سن پنج سالگی، اهمیت چندانی ندارد؛ اما اگر این مشکلات بعد از ۵ سالگی اتفاق افتد و مخصوصا ادامه پیدا کند، از نظر جسمی و روانی اهمیت دارد؛ یعنی مسائل زندگی روزانه، کودک را تحت تاثیر قرار داده و موجب اختلال خواب کودک به صورت راه رفتن در خواب یا پیدایش خواب های ترسناک و کابوس می گردد.

گریه کردن و پا کوبیدن در خواب، راه رفتن و صحبت کردن در خواب از علائم اختلالات خواب در کودکان است. والدین باید بدانند که در این موارد، مشکل جدی برای کودک مطرح نیست. گرچه والدین بسیار نگران می شوند، ولی اگر آن ها در چنین موقعیتی به طرف کودک بروند و بخواهند او را بغل کنند، کودک آن ها را از خود دور می کند. بنابر این بهتر است که در چنین مواقعی به کودک نزدیک نشوند و او را با صدا کردن بیدار نکنند و یا تکان ندهند تا بیدار شود. همچنین از او سوال نکنند که چه شده است و اجازه دهد این مرحله، سیر معمولی خود را طی کند و اگر کودک خود خواستار ارتباط بود، والدین با او ارتباط برقرار کنند در غیر این صورت صبر کنند تا کودک آرام بگیرد. وقتی آرام گرفت او را بخوابانند و صبح روز بعد درباره ی واقعه ی دیشب از او سوالی نکنند.

راه رفتن کودکان در خواب

  1. راه رفتن در خواب به آرامی و بی سر و صدا: کودک ممکن است از موقعی که یاد می گیرد راه برود، دچار مشکل راه رفتن در خواب شود. اگر کودک به آرامی در خواب راه می رود، والدین باید به آرامی و بی صر و صدا با او رفتار کنند. اگر در حال راه رفتن به صحبت والدین جواب نمی دهد و با گرفتن دست او، ناراحت نمی شود او را به آرامی به محل خوابش برگردانید. اگر کودک خود به خود بیدار شد او را با سوال های متعدد ناراحت نکنید و اجازه دهید که او به رختخواب خود برود و بخوابد. در بعضی از مواقع لازم است در محل خروجی در اتاق کودک، زنگی نصب نمایند تا موقعی که کودک از اتاق خارج شد به صدا در آید و والدین را بیدار کند.
  2. راه رفتن در خواب با حالت اضطراب و تشویش: کودکان ممکن است در اواسط دوران کودکی یا در سن بلوغ، با حالت اضطراب و تشویش در خواب راه بروند. در چنین حالتی والدین نباید به آن ها نزدیک شوند و آن ها را بگیرند مگر اینکه کودک در معرض خطر قرار گیرد. اگر کودک هر شب و به دفعات زیا در خواب راه می رود و خطر عضوی و جانی برای کودک وجود دارد، او را نزد پزشک متخصص ببرند. پزشک معمولا به آن ها داروی های خواب آور می دهد تا کودک راحت تر بخوابد.

 بیدار شدن کودک از خواب با ترس و وحشت:

خواب دیدن در کودکان به دو شکل وجود دارد:

  1. رویا های بد و ترسناک [۱]: این نوع رویادر کودکان زیاد دیده می شود. اگر کودک کوچک است، گریه می کند و به آغوش مادر می رود. اگر به حذ کافی بزرگ است، مادر را صدا می کند و یا نزد مادر می رود. کودک بعد از رویا کاملا هوشیار است، مادر را می شناسد و آنچه را که دیده به خاطر می آورد.
  2. کابوس [۲] یا رویای وحشتناک: کودک ناگهان از خواب بیدار می شود و به محیط خود آگاهی ندارد. در هر سنی که هست، گریه می کند و جیغ می کشد، تنفس های نا مرتب دارد و یا تنفس او تند و سریع است، پیشانی اش عرق می کند و حدقه چشم او ممکن است گشاد شده و کلمات عجیب غریبی که به نظر او می رسد بیان می کند. کودک در این حالت مادر خود را نمی شناسد و اگر مادر بخواهد او را بغل کند، مادر را از خود دور می کند؛ اما این مراحل چند دقیقه بیشتر طول نخواهد کشید و کودک بیدار می شود و به محیط خود آگاهی پیدا می کند؛ اما موقع بیدار شدن، آن کابوس را به خاطر ندارد و ممکن است مجددا به خواب رود و صبح روز بعد از کابوس شب گذشته چیزی به یاد نیاورد.
  • اطلاعاتی که در مورد خواب کودکان در بالا مطرح شد صرفا جهت آگاهی والدین است. در بعضی از مواقع ممکن است کودک حقیقتا دچار اختلال خواب باشد و اقدامات ذکر شده برای او موثر نباشد. بهترین و مناسب ترین راهکار برای کمک به رفع این مشکل مراجعه به پزشک مربوطه است.
  • در ادامه به بررسی پرسشهایی که برای برخی از والدین در مورد خواب کودک پیش آمده بود، پرداخته می شود.

<<پرسش و پاسخ>>

  1. چه موقع باید خوابیدن را به کودک یاد داد؟

هورمون های رشد فقط در خلال شب ترشح می شوند به همین دلیل خواب برای رشد کودک لازم است. کم شدن خواب کودک باعث کم شدن توجه و دقت او نیز می گردد.

آموزش خوابیدن به کودکان[۳]:

بعضی از والدین کودک خود را از محیطی که خود هستند، ناگهان به اتاق تاریک می فرستند و می گویند روی تخت خواب خود بخوابد که این کار باعث گریه ی کودک می شود. والدین فکر می کنند چنین حالتی چند شب بیشتر طول نخواهد کشید. کودک سرانجام یاد می گیرد و خود می خوابد؛ اما نکته ی قابل توجه این است که این رفتار و تحکم برای کودکان اثر سوء خواهد داشت.  مغز کودکان در موقع جدایی از مادر بسیار حساس است و کودک از دور شدن از مادر رنج می برد. اگر کودکی را یا حتی شیرخواری را روی تخت خواب بگذارید و او گریه کند سرانجام بر اثر خستگی و بی حالی خوابش می برد ولی او در تمام ساعاتی که خوابیده است، در حال استرس است. اگر چنین وقایع تخلی تکرار شود، استرس کودک به مراتب بیشتر می شود و موجب ترشح هورمون های ناشی از استرس می شود که موجب بی نظمی در ضربان قلب و تنفس کودک می شود؛ اما اگر مادر کودک را موقع خواب در بغل بگیرد و او ر ا نوازش کند، در مغز کودک هورمون هایی که موجب آرامش خواب او می شود ترشح می گردد.

  1. کودک من هنگام خوابیدن، می خواهد عروسک خود را در بغل بگیرد و بخوابد. آیا برای او مشکلی به وجود می آید؟ آیا این امر به خواب کودک کمک می کند؟

اگر کودک به اسباب بازی و یا عروسک وابسته شده است، پدر و مادر باید عروسک یا اسباب بازی مورد علاقه کودک را در اختیار او قرار دهند اما اسباب بازی یا عروسک نباید موقع خواب موجب اذیت کودک شود. از سوی دیگر بعضی از کودکان با داشتن لباس یا اشیائی که بوی شیر مادر می دهد، به خواب می روند. چون مرکز بویای و وابستگی در مغز مجاور یک دیگر می باشند. بغل گرفتن یک شی هنگام خواب کودک موجب افزایش ترشح مواد شیمیایی آرام کننده مغز او می شود. با کودک خود قرار بگذارید که اگر تمام شب را به آرامی بخوابد، صبح فردا جایزه می گیرد و اگر تعداد جایزه های او مثلا به ۱۰ تا رسید، در نهایت می تواند جایزه ی دلخواه خود را بگیرد.

  1. کودک من هنگام خواب شست خود را می مکد و به خواب می رود. آیا مشکلی برای او به وجود نخواه آمد؟

بعضی از کودکان با مکیدن انگشت یا انگشتان خود آرامش می یابند و به خواب می روند. بعضی از  مواقع با وجود در بغل گرفتن و آرامش دادن به کودک، باز کودک مایل است انگشت خود را بمکد و حتی کودک اجازه می دهد که مادر او را ترک کند تا خود با مکیدن انگشت به خواب برود اما اگر مادر می خواهد کودک بدون مکیدن انگشت به خواب برود باید وقت بیشتری برای خوابیدن او صرف کند. برای او قصه بگوید و او را سرگرم کند تا بدون مکیدن انگشت به خواب رود.

  1. کودک من هنگام خوابیدن به پتوی خود وابسته شده است. آیا مشکلی برای او به وجود می آید؟

بعضی از کودکان هنگام خوابیدن به شی وابسته می شوند مانند پتو، پارچه یا اسباب بازی نرم و حتی لباس مادر یا کهنه ای که به پای او می گذارند. کودک آن شی را در مغز خود مانند قسمتی از مادر خود تصور می کند و موقعی که مادر نزد او نیست، آن شی با او هست و به او آرامش می دهد و کودک با آن به خواب می رود. مادر باید وابسنگی کودک به آن شی را تحمل کند و آن را از کودک دور نکند زیرا باعث مشکل بی خوابی او می شود.

  1. کودک من موقع خوابیدن محکم به من می چسبد و از ته دل گریه می کند، چه کنم؟

هنگامی که کودک احساس ترس و ناامنی می کند به مادر می چسبد؛ زیرا مواد آرامش دهندهی مغز ترشح می شود و باعث کاهش ترس او می شود. یکی از روش هایی که موقع خوابیدن به او کمک می کند این است که داستان روز و سرگرمی های روز او را براش تعریف کنید تا احساس آرامش کند و به خواب برود. بزرگسالان نیز در هنگام خواب، اگر وقایع خوب همان روز یا گذشته خود را برای خود مرور کنند، آرامش می یابند و بهتر به خواب می روند.

  1. کودک من هر شب دچار مشکل خوابیدن می شود، چه باید بکنم؟

مادر باید از خود سوال کند:

الف آیا خود در خلال روز به حد کافی آرامش داشته است، زیرا هر انسانی ممکن است دچار اضطراب و تشویش باشد، ولی از خود نشان ندهد.

ب آیا محیطی که کودک در خلال روز در آن به سر برده است، محیطی آرام بوده است؟ آیا کودک در خلال روز توانسته است به حد کافی بازی کند که خسته شود؟ آیا غذایی که اخیرا خورده است، غذایی پروتئینی یا شکلاتی بوده است؟

پ آیا موضوع یا مسئله ای در مهد یا در محیط مدرسه وجود دارد که او را نگران کند؟ رابطه ی پدر و مادر در خلال روز با کودک چگونه بوده است؟ چند نوبت بر سر او فریاد کشیده اند؟

تمام این عوامل موجب بی خوابی کودک می گردد وکودک هنگام شب می ترسد و نمی خوابد و اجازه هم نمی دهد که مادر از اتاق بیرون برود. مادر باید ترتیبی دهد تا کودک در خلال روز خسته شود و شب به خواب رود.

  1. اگر کودک هنگام خوابیدن دچار اضطراب و ترس می شود، چه باد بکنیم؟

اگر کودک (با وجود ۳ سال سن) هنگام خوابیدن دچار ترس جدائی از مادر می گردد، ممکن است به دفعات از شما آب بخواهد یا تقاضای رفتن به توالت کند یا تقاضای پستانک کند. در چنین شرایطی مادر باید از کودک سوال کند ((عزیزم از چه چیزی می­ترسی؟ آیا می­ترسی که من از اتاق بیرون برم و تو رو تنها بذارم؟)) پس از اینکه از احساس و فکر او آگاه شدید، با جملاتی که به او اطمینان دهید برای او هیچ اتفاقی نمی افتد، او را در آغوش بگیرید و به او بگویید ((من اینجا هستم و اگر نیاز پیدا کردی من رو صدا کن تا پیش تو بیام)).

  1. اگر اجازه دهیم که کودک کنار ما بخوابد، آیا سرانجام او یاد خواهد گرفت که جدا بخوابد؟

با بالا رفتن سن کودک، احساس ترس دور بودن از مادر به تدریج کم می شود؛ زیرا مغز فوقانی به تدریج رشد می کند و مغز تحتانی که مرکز ترس از جدایی است را کنترل می کند. از طرف دیگر متخصصین علوم مغز و اعصاب با بررسی هورمون های رشدی کودک معتقدند که کودکان با بالا رفتن سنشان به تدریج خود را از پدر و مادر جدا می کنند و به طرف همسالان خود می روند. بنابر این وابستگی به پدر و مادر کم می گردد و ترجیح می دهند که جدا بخوابند.

  1. چه موقع خوابیدن کودک پهلوی مادر باید قطع شود؟

اگر پدر و مادر و کودک هر سه روی تختخواب، کنار هم و به راحتی به خواب می روند، دلیلی نیست که کودک را جدا کنند. اگر خوابیدن کودک روی تخت خواب والدین برای آن ها مشکل به وجود می آورد یا اگر کودک دیگری متولد شده است، باید کودک بزرگتر از والدین جدا خوابانده شود. مطالعات نشان داده است که بسیاری از کودکان در سنین قبل از مدرسه نیاز دارند که پهلوی والدین یا نزدیک آنها بخوابند. اگر کودک جدا خوابانده شود ممکن است در طول شب بارها نزد مادر بیاید تا احساس آرامش کند و سپس به تخت خواب برگردد، زیرا هنوز ترس جدایی از مادر او را آزار می دهد.

  1. کودک نوپای من هر شب هنگام خواب، جنگ و دعوا راه می اندازد و نمی خواهد بخوابد، چه باید بکنم؟

شما نباید تصور کنید که او نمی خواهد بخوابد، بلکه کودک می ترسد هنگام خوابیدن، مادر از او دور شود. بنابر این مادر باید کنار تخت او بخوابد تا احساس آرامش کند و به خواب برود.

  1. موقعی که کودک را روی تختخوابش می گذاریم تا بخوابد، به دنبال من از اتاق بیرون می آید، چه کنم؟

اگر کودک شما سخت به خواب می رود و یا همراه شما از اتاق بیرون می آید، باید به او اطمینان دهید که او در محل امن و سالمی می خوابد و صبح فردا او را می بینید. شما نباید کاری کنید که او گریه کند  اگر چنین کنید، قسمت تحتانی مغز او (که مرکز ترس از جدایی است) تحریک می گردد و ترس جدایی از مادر بیشتر می شود. شما باید بار دیگر او را بغل کنید و به او بگویید ((من تو را دوست دارم، اتاق و تخت تو در محل امن و خوبی است و اگر نیازی به من پیدا کردی، من به سراغ تو می آیم.)) اگر باز به دفعات کودک به دنبال شما از اتاق خارج شد، همین مطلب را برای او تکرار کنید تا کودک قبول کند. اگر با وجودی که این کار رو کردید باز کودک از خوابیدن خودداری کرد، باید بدانید که او در حال حاضر آمادگی ندارد که تنها بخوابد، بنابراین شما باید کنار تخت او بنشینید تا موقعی که کودک به خواب عمیق برود و سپس اتاق را ترک کنید.

  1. آیا صدای مادر در خوابیدن کودک تاثیر دارد؟

موقع خواب کودک، مادر می تواند نواری از صدای خود که در آن گفته شده است ((بخواب عزیزم، تو در امانی)) یا نواری که در آن داستان های مورد علاقه کودک ضبط شده است، برای او پخش کند تا کودک آرامش پیدا کند و به خواب برود.

  1. چرا کودک دچار رویاهای ترسناک و یا کابوس می شود؟

رویای ترسناک جز مراحل رشدی کودک است و بیشتر کودکان، کم و بیش دچار آن می گردند. پیدایش این رویا های ترسناک به عواملی مثل رشد جسمی کودک و وقایعی که در خلال روز برایش اتفاق می افتد بستگی دارد. جدا شدن کودک از مادر نیز می تواند دلیلی برای بوجود آمدن این کابوس ها باشد. همچنین موقعی که کودک احساس می کند محبت پدر و مادر خود را از دست داده مخصوصا زمانی که برادر یا خواهر کوچکی به دنیا آمده است، حس حسادت در او به وجود می آید. کودک می خواهد نوزار جدید را دور کند یا و سعی می کند او را اذیت نماید ولی پدر و مادر او مانع این عمل می گردند؛ بنابراین تضادی بین تمایل او وخواسته های پدر و مادرش به وجود می آید و موجب رویاهای ترسناک می شود. دلیل دیگر این که هنگامی که کودک به کودکان (از سنی به بعد) به اندام تناسلی خود دست می زنند، احساس لذت می برند، ولی از طرف دیگر درک می کنند که این عمل آن ها مورد قبول پدر و مادر نیست، زیرا بار ها آن ها را سرزنش و تنبیه کرده اند؛ بنابراین احساس ترس از یک طرف و احساس لذت از طرف دیگر سبب می شود که کودک دچار خواب های ترسناک شود. یا هنگامی که کودک از موضوع مردن آگاهی پیدا می کند می تواند موجب ایجاد ترس و در نهایت کابوس هایی برای او شود.

  1. رفتار پدر و مادر در برابر کودکی که دچار رویاهای ترسناک شده است، باید چگونه باشد؟

رفتار والدین متناسب با سن کودکان، متفاوت است. اگر سن کودک حدود ۲ سال است، چون هنوز درک نمی کند آنچه در خواب دیده است حقیقت ندارد، توضیح دادن به او فایده ای ندارد. والدین در این مواقع باید کودک را در آغوش بگیرند تا آرام شود. اگر کودک می خواهد از رویای خود برای شما بگوید به او کاملا گوش دهید. در سن ۳-۴ سالگی چون رویای خود را درک می کند، برای او توضیح دهید آنچه که دیده است خواب بوده و حتی اگر کودک می ترسد بعد از دیدن خواب تنها بخوابد، والدین باید نزد او بمانند تا او به خواب رود. ولی این عمل نباید ادامه پیدا کند به نحوی که کودک عادت کند هر بار نزد والیدن خود بخوابد. اگر کودک به سن ۱۳-۱۴ سالگی رسده است و همچنان رویای ترسناک میبیند، او را در آغوش بگیرید. چنین عملی قطعا به او آرامش خواهد داد.

[۱] Bad dream

[2] Sleep terror

[3] Sleep training