خمیرمایه شخصیت کودک در نظام خانواده شکل می‌گیرد، کودک در این محیط با رفتارهای صحیح آشنا شده و توانایی کنترل رفتار ضد اخلاقی را کسب می‌کند.

وجود غریزه پرخاشگری لازم است، لذا هدف از بین بردن آن نیست.

مهم‌ترین علل پرخاشگری کودکان:

۱-هیجانات دوران بارداری که بر جنین اثر می‌گذارد و او را مستعد پرخاشگری می‌سازد(هیجانات مادر از طریق ترشح هورمون مای خاصی در خون او بر جنین اثر دارد.

۲-مشاهده رفتارهای پرخاشگرانه و الگو قرار دادن رفتار بزرگ‌ترها و همسالان (اگر والدین برخورد مای جسمانی ((کتک زدن)) را برای کنترل و منضبط کردن فرزندانشان به کار ببرند، با زبان بی‌زبانی به فرزندان خود می‌آموزند ((آنچه را من انجام می‌دهم، انجام بده))و به این طریق عملاً آن‌ها را به رفتار پرخاشگرانه تشویق می‌کنند.)

نکته: فراموش نکنید کودکان فقط تقلید نمی‌کنند و با ابتکارات و خلاقیت مای دوران کودکی‌شان، رفتار مای پرخاشگرانه‌ی جدیدی را ابداع می‌کنند.

۳-اصل پاداش و تنبیه عامل مؤثری در رفتار پرخاشگرانه کودک است. (مثلاً کودکی که برای به دست آوردن چیزی پا را به زمین می‌کوبد و دادوفریاد به راه می‌اندازد و سرانجام به آنچه می‌خواسته می‌رسد، می‌آموزد با این روش  می‌تواند به مقاصدش برسد و بدین‌سان صفت پرخاشگری در او  تقویت می‌شود و برعکس).

نکته: ایستادگی و مقاومت به‌جای خشمگین شدن، بهترین رفتاری است که از والدین در این لحظات انتظار می‌رود.

۴-گاهی والدین به دلیل عدم آگاهی از موضوعی که بین بچه‌ها اتفاق افتاده ناآگاهانه با آن‌که فرزندشان اشتباه کرده به بهانه‌ی آموزشی ((دفاع از خود)) بروز خشم را در فرزندشان تقویت می‌کنند و پاداش می‌دهند. مثلاً با گفتن (( حقت را بگیر))، ((نباید از کسی کتک بخوری)).

۵- در خانواده مای تک‌فرزند، توجهات بیش‌ازحد والدین، کودکان را نازپرورده و بی‌صبر و تحمل می‌سازد علاوه بر آن بالا بودن سطح توقع آن‌ها از فرزند از فرزند عامل بروز خشم در کودک می‌شود.

۶- در برخی خانواده‌ها تبعیض بین فرزندان و مقایسه مای مکرر فرزندان با یکدیگر و سرزنش کردن آن‌ها از عوامل مهم بروز خشم است.

۷-برنامه مای خشن تلویزیونی: کودکان زیر ۴سال، فرق بین حقیقت و تخیل را در برنامه مای تلویزیون نمی‌فهمند و راهنمایی مای بزرگان و والدین تأثیر چندانی بر این امر ندارد.

۸-اختلاف و کشمکش بین زن و شوهر، جدایی، طلاق، ناسازگاری، مشکلات خانوادگی، ناهماهنگی و تضاد والدین در امور تربیتی و ایراد گرفتن دائم از کودک که به‌صورت نادرست و در شرایط نامناسب بیان شود از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری عصبانیت در کودکان می‌باشد.

۹- کودکان اگر نتوانند انرژی خود را به شکل صحیح ابراز نمایند به‌صورت رفتارهای پرخاشگرانه نشان می‌دهند.

۱۰-کودکان نمی‌توانند به‌راحتی احساساتشان را بیان کنند، همین عامل باعث رفتارهای پرخاشگرانه می‌شود.

۱۱- گرسنگی، تشنگی، خستگی، احساس نیاز به خواب، ضعف جسمی، بیماری(به‌ویژه وجود انگل) و استفاده از برخی داروها زمینه را برای پرخاشگری مساعد می‌کند.

۱۲- عواملی مانند ناکام ماندن آرزوها و بی‌توجهی به کودک، محرومیت‌ها، تنبیه زیاد، احساس گناه، ترس و احساس طرد شدن و …

موارد زیر معرف بارزترین علائم پرخاشگری در کودکان:

۱-فحش دادن و بددهنی   ۲-پرتاب اشیاء   ۳-مو کشیدن، چنگ زدن، گاز گرفتن   ۴-جیغ زدن

۵-به هم فشردن دندان‌ها  ۶- شکستن اشیا و ضربه زدن  ۷- نگاه‌های تند و خشن  ۸- لگدزدن

۹- جنگ‌ودعوا به راه انداختن و کتک زدن   ۱۰- حمله به دیگران   ۱۱- برهم زدن نظم   ۱۲- فرار از خانه، مدرسه یا مهدکودک   ۱۳- ناسازگاری باهم سالان

نکات مهم در مورد خشم کودکان:

۱-در سن ۱تا۵ سالگی، خشم بیشتر زمانی دیده می‌شود که کودک خسته یا گرسنه باشد یا با مداخله‌ی بیش‌ازاندازه‌ی بزرگ‌ترها مواجه شود کودکان در این سن به‌شدت از دست کسانی  که بازی‌شان را قطع می‌کنند گله‌مند و از روی خشم اشیاء را پرت می‌کنند.

۲- کودکی که به علت ترس از تنبیه، پرخاشگری خود را پنهان می‌سازد در موقعیت‌هایی نظیر بازی با وسایل و اسباب‌بازی‌های پرخاشگری خود را ظاهر می‌کنند. گاه دختران ناراحتی از مادر را در ضمن بازی با عروسک‌هایشان بروز می‌دهند.

۳-معمولاً پسرها بیشتر از دخترها میل به رفتارهای پرخاشگرانه دارند.

۴-معمولاً دخترها از جدال لفظی و پسرها با به راه انداختن دعوا و انتقام گرفتن از دیگران، خشم خود را نشان می‌دهند.

۵-معمولاً کودکان ۵تا۸ ساله، بیشتر از پرخاشگری خصمانه (انتقاد، تمسخر،دشنام) به‌جای پرخاشگری جسمی استفاده می‌کنند و پرخاشگری کلامی در سال‌های قبل مدرسه آغاز و با افزایش سن، زیاد می‌شود.

۶-فراموش نکنید، کودکان باید کودکی خود را بکنند، جیغ‌وداد، خراب کردن و عصبانیت تا حد متعارف، از ویژگی‌های این سن است. مثلاً کودک ۱۸ماهه تا ۳ ساله گاهی گاز می‌گیرد که این کار او، علامت خشم نیست بلکه علامت بازیگوشی است. در مورد این مثال بهتر است والدین با صدای بلند و قاطع اما مهربان و جدی بگویند، نه! چه‌بسا اگر به‌جای این کلمه از عبارت اوه(علامت آن‌که دردشان آمده) استفاده کنند، شاید کودک متوجه این موضوع شود و برایش جالب باشد و دوباره این کار را تکرار کند.

اگر کودک به زبان افتاده و این عمل را تکرار می‌کند به او بگویید ((نه، دیگر این کارو نکن)) و اگر قادر به تکلم نیست دست او را بگیرد و جایی را که او گاز گرفته نوازش دهید و باحالت جدی اما مهربان بگویید ((گاز نگیر)) و اگر مجدداً این کار را انجام داد به‌عنوان تنبیه او را مجبور کنید زمان کوتاهی از شما دور بماند (در این مدت از گریه‌ها و تصمیمات کودک غافل نشوید).

برای سایر رفتارهای پرخاشگرانه نظیر کتک زدن، هل دادن، لگدزدن و .. همان روش را دنبال کنید.

۷-کودکی که چنگ می‌زند، کتک می‌زند، و مو می‌کشد معمولاً نیاز به تماس فیزیکی والدین دارد. بهتر است والدین بازی‌هایی چون اتل‌متل، عمو زنجیرباف، کُشتی و… را با آنان انجام دهند.

۸-استفاده از کلمات نازیبا و فحش و دشنام، مکانیزم نمایش خشم است. کودک توجهی به معنای آن ندارد بلکه می‌خواهد به‌نوعی خشم خود را نشان دهد.

بهترین راه آن است که با کمک والدینش واژه‌های جایگزین را پیدا کند کلماتش را تغییر دهد.

منبع:{ کنترل خشم در خانواده، مریم کربلایی علی گل} 

 

 باخشم کودکان چطور باید رفتار کرد؟

معمولاً بچه‌ها به دو دلیل عصبانی می‌شوند یا از پدر و مادر و موقعیتی که برخلاف خواسته‌های آن‌هاست، خشمگین می‌شوند و دیگر این‌که ممکن است به‌مرورزمان یاد گرفته باشند که می‌توانند با کج‌خلقی به آنچه می‌خواهند دست یابند. هرچه پدر و مادر در برابر این کج‌خلقی‌ها بیشتر تسلیم شوند، احتمال بیشتری دارد که کودکان همواره از این شیوه برای رسیدن به خواسته‌های خود استفاده کنند. (پاسخ مثبت دادن به رفتارهای پرخاشگرانه‌ی فرزندان موجب تثبیت این رفتار ناپسند در آن‌ها می‌شود).

  • برای مواجهه‌ی صحیح با کودک خشمگین به موارد زیر توجه کنید:

 

  • بررسی کنید فرزندتان غالباً یا در چه ساعتی از روز، تحت چه شرایطی، در برابر چه کسانی و با چه محرک‌هایی کج‌خلقی می‌کند. این بررسی به شما کمک می‌کند تا برای حل مشکل، بهتر برنامه‌ریزی کنید.
  • با کودک درباره اینکه چرا پرخاشگری ناپسند است و به‌جای آن، چه می‌تواند بکند صحبت کنید. برای این کار زمانی را انتخاب کنید که مشکلی پیش نیامده و جو خانوادگی آرام است.
  • سعی کنید متناسب با سن کودک به او بگویید که متوجه شده‌اید که گاهی او از چیزهایی عصبانی و ناراحت می‌شود و چند نمونه از موارد اخیر را ذکر کنید و بعد برایش توضیح دهید که در این موقعیت‌ها به‌جای کج‌خلقی چگونه می‌توانست بهتر رفتار کند، به او بگویید وقتی عصبانی است یا با چیزی مخالف است، نارضایتی خود را به زبان آورد. به او بگویید که اگر بدون کج‌خلقی و با گفت‌وگو به شما بفهماند که از چه چیزهایی ناراحت است خیلی از او خشنود می‌شوید و در جهت حل مشکلش اقدام می‌کنید.
  • پس از انجام این گفت‌وگو، انتظار نداشته باشید که مشکل عصبانیت کودک، خودبه‌خود رفع شود.کودکان نه از گفت‌وگوی صرف درباره مشکلی که رفتارشان ایجاد می‌کند، بلکه از نتایج اعمالشان ، رفتار صحیح را می‌آموزند.
  • اگر والدین نتوانند یا نخواهند با مشاهده رفتار نامناسب فرزندشان خشمگین شوند، نشان می‌دهند که نسبت به او بی‌توجه هستند.
  • هرگاه متوجه شدید کودک می‌تواند مثل گذشته کج‌خلقی کند ولی از آن می‌پرهیزد (مثل موقع خوابیدن یا رفتن به مدرسه)، او را موردتوجه قرار دهید، تشویق کنید و بگویید که از این رفتار خوبش خیلی خوشحال شده‌اید.
  • گاهی می‌توانید پیش‌بینی کنید که فرزندتان چه موقع کج‌خلقی خواهد کرد. بنابراین، قبل از آن‌که وارد موقعیت شوید به او یادآوری کنید که اگر رفتار خوبی داشته باشد پاداش موردعلاقه‌اش را به او خواهید داد؛ مثلاً اگر در مغازه پرخاشگری می‌کند، قبل از وارد شدن به آنجا بگویید که اگر درست رفتار کند خوراکی یا اسباب‌بازی خاصی را برایش خواهید خرید.
  • یکی از روش‌های دیگر برای رفع کج‌خلقی‌های کودکان، منزوی کردن کوتاه‌مدت آن‌هاست؛ منزوی کردن، تنها گذاشتن کوتاه‌مدتی است که در پی بدرفتاری جدی اعمال می‌شود.

به‌طوری‌که کودک برای مدت مشخص و محدودی تنها و از هرگونه توجهی دور می‌ماند. این روش برای کودکان بالای سه سال به کار گرفته می‌شود. وقتی کودک رفتارهای پرخاشگرانه‌ای می‌کند که نمی‌توان به آن‌ها بی‌توجه ماند، ابتدا به او هشدار دهید که اگر رفتارش ادامه پیدا کند او را منزوی می‌کنید. اگر بعد از تقاضای شما، بازهم بدرفتاری ادامه پیدا کرد قاطعانه و بدون احساساتی شدن به او بگویید باید به اتاقی برود که از قبل باهم مشخص کرده‌اید. منزوی کردن مدت زیادی طول نمی‌کشد.

کودکان بین ۳تا ۵ سال به مدت ۵ دقیقه و کودکان بزرگ‌تر به ازای هرسال از سنشان ۱ دقیقه منزوی می‌شوند. به‌عنوان‌مثال مدت‌زمان مجاز برای منزوی کردن کودک شش‌ساله، ۶ دقیقه است.

منبع: {کنترل خشم، دکتر رباب حامدی}

 

 

علاوه بر شیوه‌های فوق، گاهی می‌توان قبل از به اوج رسیدن عصبانیت کودک، حواس او را با روش‌های مختلف مثل شوخی کردن، یادآوری خاطرات گذشته و .. از موضوع خشم برانگیز پرت کرد.

چگونه خشم خود را  نسبت به کودکانمان ابراز کنیم؟

بعضی از والدین سعی می‌کنند در رفتار با کودکانشان حتی‌الامکان بردبار باشند و خشم خود را نشان ندهند.

این بردباری بیشتر اوقات مناسب است اما گاهی آن‌قدر صبوری به خرج می‌دهند که تا حد انفجار پیش می‌روند.

آن‌ها می‌ترسند ابراز خشم، به فرزندشان آسیب برساند. عده‌ای دیگر وقتی عصبانی می‌شوند طوری رفتار می‌کنند که گویی سلامت روان خود را ازدست‌داده‌اند. رفتارشان با فرزندشان به‌گونه‌ای است که انگار دشمنشان روبه روی‌شان ایستاده است. به او فحش می‌دهند، بر سرش داد می‌کشند و به او حمله می‌کنند و تنبیه می‌کنند. آنگاه وقتی غائله خوابید احساس گناه کرده و تصمیم می‌گیرند که هرگز این رفتار را تکرار نکنند.

اما چیزی نمی‌گذرد که خشمشان دوباره آشکار می‌شود و همه‌ی تصمیم‌های قبلی بی‌اثر می‌گردد.

نکته: ابراز صحیح خشم نسبت به فرزندان آن‌ها را متوجه می‌کند والدین نسبت به رفتار فرزندشان عصبانی و ناراحت‌اند نه خود آن‌ها.

باید گفت خشم والدین در تربیت کودک نقش مؤثری دارد ونمی توان آن را انکار کرد. از این طریق برخی بایدها و نبایدها به ذهن کودک منتقل و او می‌فهمد که کدام رفتارها مجاز و کدام‌یک غیرمجاز است.

آنچه در مورد خشم والدین نسبت به فرزندان اهمیت ویژه دارد حفظ خونسردی و کنترل و آرامش والدین است. پدر و مادری که از سر خشم رفتاری را بروز می‌دهد، کنترل خود را از کف داده و به‌عنوان انسان ضعیف در چشم کودک جلوه می‌کند.

اگر والدین نتوانند یا نخواهند خشمگین شوند نشان می‌دهند که نسبت به کودکشان بی‌تفاوت‌اند.کودکان ابراز خشم معقول والدین را، تحمل و درک می‌کنند. باید بپذیریم که خشم یکی از واقعیت‌های زندگی ماست.

تصمیم‌های ما مبنی بر اینکه دیگر عصبانی نشویم نه‌تنها پوچ است بلکه بیش‌ازپیش آتش خشم را دامن می‌زند؛ بنابراین باید چاره‌ای اندیشید.

منبع: {کنترل خشم، دکتر رباب حامدی}

 

 

باید خشم را به‌گونه‌ای ابراز کنیم که در کودک ایجاد بینش کند و برای هیچ‌کداممان ضرر نداشته باشد. به همین دلیل هیچ‌گاه نباید در حضور دیگران بر سر فرزند خود داد بکشیم یا او را تحقیر کنیم؛ چون نتیجه عکس می‌دهد و باعث لجاجت و بدرفتاری او خواهد شد و این واکنش بر خشم ما خواهد افزود.

برای این‌که بتوانیم عصبانیت خود را به‌طور سازنده(نه مخرب) به کودکانمان ابراز کنیم لازم است بپذیریم که:

۱-گاهی فرزندانمان باعث عصبانیت ما خواهند شد.

۲-ما حق‌داریم بدون احساس گناه و شرمساری خشم خود را نشان دهیم.

۳-ما حق‌داریم احساس خود را بیان کنیم مگر زمانی که به‌واسطه‌ی آن به فر زنمان آسیبی برسد، مثلاً بی‌حرمتی کنیم.

برای اینکه بتوانید عصبانیت خود را به شکلی سازنده ابراز کنید به‌طوری‌که منجر به تغییر رفتار خشم برانگیز فرزندان شود ، به موارد زیر توجه کنید:

۱-آنچه را که باعث خشم نوبت توصیف کنید ((اسباب‌بازی‌هایت کف اتاق ریخته))

۲-قبل از آن‌که به اوج عصبانیت برسید احساس خود را به او بگویید((از دیدن این‌همه اسباب‌بازی کف اتاق پذیرایی ناراحت می‌شوم))؛ ( این کار به او هشدار می‌دهد که احتیاط کند یا رفتارش را اصلاح کند).

۳-اگر این اظهارنظرها و چهره درهم‌کشیده‌تان باعث اصلاح رفتارش نشد، این بار خشم خود را شدیدتر به زبان‌آورید((عصبانی شده‌ام و دارم از کوره درمی‌روم))، ((دیگه طاقتم تمام‌شده))، ((دارم از خشم منفجر می‌شوم)). گاهی اوقات همین اظهارات باعث توقف بدرفتاری کودک می‌شود.

۴-درنهایت بابیان دلیل خشم خود اعمالی که خواستار انجام دادنش هستید بیان کنید. (وقتی می‌بینیم وسایلت کف اتاق پخش‌شده عصبانی می‌شوم، دوست دارم آن‌ها را جمع کنی).

۵-گاهی لازم است به کودک فرصتی بدهید تا در مدت‌زمان خاصی کار موردنظر شمارا انجام دهد. می‌توانید از خود او بپرسید که تا چه زمانی وسایلش را جمع خواهد کرد یا خودتان برایش مهلت تعیین کنید(تا یک ساعت دیگر وقت داری که وسایلت را جمع کنی).

۶-درصورتی‌که کودک با هیچ‌یک از روش‌های فوق تغییر رفتار نداد لازم است به او هشدار دهید که در صورت گوش نکردن به خواسته‌ی شما، از یکی از خواسته‌ها یا سرگرمی‌های مطلوبش محروم خواهد شد. (برای مثال: اگر تا ساعت ۴وسایلت را جمع نکنی، متأسفانه نمی‌توانی امروز برنامه کودک تلویزیون را ببینی).

با این روش‌ها کودک متوجه می‌شود آنچه باعث عصبانیت پدر و مادر شده است خود او نیست بلکه رفتار اوست، و همچنین می‌آموزد خشم پدیده‌ای وحشتناک نیست و می‌تواند آن را بدون آسیب رساندن به دیگران ابراز کند.

منبع: {کنترل خشم، دکتر رباب حامدی}

 

 

علائم فیزیولوژی بدن در اثر خشم:

– تنفس عمیق می‌شود

– ضربان قلب سریع‌تر می‌شود

– فشارخون بالا می‌رود

– مردمک‌های چشم گشاد می‌شود

دستگاه عصبی سمپاتیک خون را از پوست، کبد، معده و روده‌ها به سمت قلب و دستگاه عصبی مرکزی و ماهیچه‌ها برمی‌گرداند.

– فرآیندهای گوارشی به‌طور موقت متوقف می‌شوند.

– گلوکز از ذخیره‌های کبد آزاد می‌شوند.

– تولید کورتیزون بیشتر می‌شود تا موجب کندی کار دستگاه ایمنی شود.

-طحال منقبض می‌شود و گلبول‌های زیاد و فشرده‌اش را تخلیه می‌کند.

– در مردان تولید و ذخیره‌سازی هورمون مردانه تستوسترون افزایش می‌یابد.

 

خطرهای تداوم حالت فیزیولوژیکی خشم:

– با افزایش ترشح اسید، اختلال‌های گوارشی نظیر زخم و التهاب معده را به وجود آورد یا تشدید کند و باعث ایجاد فشارخون بالا شود.

– سطح کلسترول خون را بالا می‌برد.

– ممکن است به سرخرگ‌های ما صدمه بزند و آن‌ها را مسدود کند.

– باعث تشدید بیماری قلبی می‌شود.

– بیماری‌های روده مانند التهاب قولون را تشدید می‌کند

– آسیب‌پذیری ما در مقابل عفونت را فزایش می‌دهد.

– باعث تشدید درد می‌شود.

– سردرد ایجاد می‌نماید و بیماری‌های مربوط به سینوس‌ها تشدید می‌کند.

– در بیماری‌های التهابی ماهیچه‌ها نقش داشته باشد.

– بهبود یافتن زخم‌های بزرگ بدن مانند عمل‌های جراحی یا بیماری‌های جدی مانند سرطان یا ایدز را به تأخیر می‌اندازد.

منبع: {کنترل خشم،گیل لیندن فیلد،ترجمه حمید شمسی‌پور}

 

 

پیشنهادهای کاربردی در پیشگیری و کاهش خشم کودک و نوجوان

۱-درصورتی‌که پرخاشگری ناشی از علل فیزیولوژیکی است، به پزشک مراجعه کنید و از روش دارودرمانی استفاده نمایید.

۲-اگر پرخاشگری به عوامل روانی- محیطی مربوط می‌شود به روانشناس مراجعه کنید.

۳-حالات پرخاشگرانه‌ی کودک را از همان دوران کودکی کنترل کنید.

۴-رفتار پرخاشگرانه‌ی کودک را آگاهانه یا ناآگاهانه مورد تشویق قرار ندهید.

۵-از تنبیه بدنی کودک و نوجوان خودداری کنید.

۶-در محبت کردن به کودک و نوجوان اعتدال را رعایت کنید.

۷-در برابر عصبانیت کودک، پرخاشگری و رفتار نادرست نداشته باشید.

۸-در رفع ناکامی‌ها، گرفتاری‌ها و محرومیت‌های کودک و نوجوان تلاش نمایید.

۹-به خواسته‌ها و نظرات کودک احترام گذارید و سعی کنید از بحث‌وجدل بپرهیزید.

۱۰- توقع بیش‌ازحد از کودک نداشته باشید.

۱۱-ویژگی‌ها و خصوصیات فردی و منحصربه‌فرد کودک خود را بشناسید.

۱۲-از تبعیض، تحقیر، مقایسه، سرزنش کودک به‌ویژه در حضور دیگران خودداری کنید.

۱۳-رفتار نادرست فرزند را سرزنش کنید نه خود او ر.

۱۴- کمتر به کودکان ((نه)) بگویید.

۱۵-در حد توان کودک مسئولیت‌های متفاوت به او بدهید.

۱۶-کودک را از محیط‌هایی که پرخاشگری را تقویت می‌کند (مثل بازی‌های رقابتی خشن یا شرایط درگیری با دیگران دور سازید.

۱۷-پرخاشگر را از صحنه عمل دور کنید.

۱۸-اجازه ندهید خشم کودک از مجادله‌ی لفظی تجاوز کند. (تغییر محیط فیزیکی و تغییر فضای بحث اقدام مفیدی است).

۱۹-عواقب ناگوار رفتار پرخاشگرانه به‌ویژه حس انتقام‌گیری طرف مقابل یا طرد شدن از جمع دوستان را گوشزد کنید.

۲۰- شرایط مساعد برای تخلیه‌ی هیجانات و عواطف کودک را به‌صورت مای مختلف فراهم کنید.

۲۱والدین، بزرگ‌ترین الگو مای رفتاری هستند. پس سعی کنید تا حد ممکن به بهترین نحو رفتار کنید.

۲۲-از برنامه‌های تلویزیون به‌عنوان پرستار بچه استفاده نکنید. فرزند شما در هر سنی مجاز است برخی از برنامه‌های تلویزیون را ببیند.

۲۳-رفتار مای جانشین را به کودکان بیاموزید، کلمات کلیدی((نوبت را رعایت کن))، ((باهم بازی کنید))، (( آرام باشید))مفید است. سعی کنید از به کار بردن جملات (( چرا این‌قدر شر هستی؟))، ((چرا همیشه می‌خواهی دعوا راه بیندازی؟)) خودداری کنید و از تلقین مثبت استفاده کنید.

۲۴-در لحظات عصبانیت به او بیاموزید:یک نقاشی از عصبانیتش بکشد، کسی را که دوست دارد بغل کند و ..

منبع:{ کنترل خشم در خانواده،مریم کربلایی علی گل } 

منابع

  • کنترل خشم در خانواده،تألیف : مریم کربلایی علی گل،۱۳۸۶

۲-کنترل خشم(علل،پیامدها و راهکارها)،تألیف:  دکتر رباب حامدی،۱۳۸۵

۳-کنترل خشم(گام مای ساده برای مقابله با ناکامی و تهدید)،تألیف: گیل لیندن فیلد،ترجمه: حمید شمسی‌پور،۱۳۸۹

 

تهیه‌کننده: نیما نورمحمدی