اختلال شخصیت پارانویید چیست؟

بیماران مبتلابه این اختلال اغلب به‌طور مشخصی شکاک، بی‌اعتماد به دیگران هستند، آنان از قبول مسئولیت‌های خودشان شانه خالی می‌کنند و وظایف خودشان را گردن دیگران میندازند.

غالباً متخاصم، تحریک‌پذیر یا عصبی هستند و افرادی متعصب، بی‌انصاف، همسرانی با حسادت بیمارگونه یا افراد عنق و دعوایی هستند.

ملاک‌های تشخیصی DSM-5

A: بی‌اعتمادی و بدگمانی فراگیر نسبت به دیگران، چنانکه نیات و انگیزه‌های آن‌ها بدخواهانه تعبیر می‌شود. این حالت از اوایل بزرگ‌سالی آغازشده و در زمینه‌های مختلف به چشم می‌خورد، و با چهار مورد(یا بیشتر) از موارد زیر مشخص می‌شود:

1.بدگمانی، بی‌پایه و اساس، درباره‌ی اینکه دیگران استثمارگر، آسیب‌زننده، یا فریبکار هستند.

2.اشتغال ذهنی یا تردیدهای ناموجه درباره‌ی وفاداری یا قابل‌اعتماد بودن دوستان و آشنایان.

3.عدم تمایل برای اعتماد به سایرین به دلیل ترس بی‌دلیل از این‌که اطلاعات مغرضانه بر ضد او به کار خواهند رفت.

4.در پس اظهارات بی‌غرضانه یا رویدادهای خوش‌خیم، معانی تحقیرآمیز و تهدیدکننده‌ی پنهانی بیابد

5.کینه‌جویی پایدار (یعنی اهانت‌ها، بی‌حرمتی‌ها، یا بی‌اعتنایی‌ها را نمی‌بخشد)

6.تلقی حمله به منش یا شهرت خود که برای دیگران واضح نبوده و به‌سرعت نسبت به آن‌ها واکنش خشمگینانه نشان دهد یا به حمله متقابل بپردازد.

  1. بروز بدگمانی‌های مکرر و بی‌دلیل درباره‌ی وفاداری همسر.

B: حالت مذکور منحصراً در سیر اسکیزوفرنیا، اختلال دوقطبی، یا اختلال افسردگی توأم با تظاهرات روان‌پریشی، یا اختلال روان‌پریشی دیگر رخ نداده و نیز ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک بیماری طبی دیگر نیست.

معمولاً سیر این اختلال به چه صورت است؟

هیچ‌گونه مطالعه درازمدت مکفی و منسجمی در مورد اختلال شخصیت پارانویید صورت نگرفته است. این اختلال در برخی از بیماران، مادام‌العمر و در برخی دیگر نیز با پخته‌تر شدن یا با کاهش فشار روانی‌شان، صفات بدگمانانه‌ی خودشان را وارونه‌سازی می‌کنند و به‌این‌ترتیب به افرادی بدل می‌شوند که توجهی درخور اخلاقیات و نوع‌دوستی از خود نشان می‌دهند. اما درمجموع افراد مبتلابه این اختلال تا آخر عمر با دیگران مشکلاتی خواهند داشت. مشکلات شغلی و زناشویی هم در این بیماران شایع است.

همه‌گیرشناسی این اختلال چقدر است؟

میزان شیوع این اختلال 5/0 تا 5/2 % در جمعیت عادی است، در بیماران بستری 10 تا 30% و در بیماران سرپایی 2تا 10 درصد است.

درمان انتخابی این اختلال معمولاً چیست؟

روان‌درمانی معمولاً درمان انتخابی است. درمانگر باید صریح باشد و به یاد داشته باشد که اعتماد و تحمل صمیمیت برای این بیماران دشوار است.

آیا گروه‌درمانی برای این بیماران درست است چرا؟

گروه‌درمانی روش انتخابی برای این بیماران نیست،  هرچند در بهبود مهارت‌های اجتماعی و کاهش شکاکیت مفید واقع می‌شود.

از کجا می‌توانیم بفهمیم خود یا دیگری دچار این اختلال هستم؟

ویژگی بسیار مهم این بیماران به وجود گرایش عمیق و ناخواسته به این است که رفتار دیگران را تحقیر امیر، تهدید امیر تلقی می‌کنند. این گرایش از اوایل بزرگ‌سالی شکل می‌گیرد. بیماران اغلب انتظار دارند مورد بهره‌کشی یا آزار دیگران واقع شوند. آنان اغلب به وفاداری و قابلیت اعتماد خانواده و دوستان خود شک دارند و توجیه کافی برای آن ندارند. این بیماران تمایلی به اعتماد کردن ندارند. رفتار آن‌ها رسمی بوده و ممکن است تنش عضلانی قابل‌توجهی داشته باشند و نتوانند آرامش خود را حفظ کنند. اغلب خشک و جدی هستند. آنان گفتاری هدفمند دارند با این‌که ممکن است استدلال‌هایشان دروغین باشد. آن‌ها فرافکنی می‌کنند و ممکن است پیش‌داوری و تعصب به‌طور کامل در آن‌ها مشاهده شود. اغلب در رابطه زناشویی و جنسی حسادت مرضی داشته و وفاداری شریک جنسی خود را زیر سؤال می‌برند.

آیا می‌توان با توجه به ابتلا این بیماری ازدواج کرد؟

بر اساس ویژگی‌هایی که برای پارانوییدها وجود دارد و گفته شد مثل بی‌اعتمادی، فرد پارانویید همواره به وفاداری‌شان مشکوک است و احتمال می‌دهد که شما به او خیانت می‌کنید و در رابطه از شما بازجویی می‌کند. در اختلال شخصیت پارانویید بیش از دیگر انواع اختلال شخصیت احتمال دست زدن به اعمال پرخاشگرانه و خشونت امیر وجود دارد. این فرد در رابطه عاطفی به‌عنوان فردی شکاک و دردسرساز شناخته می‌شود. هنگامی‌که مشخص می‌شود شما در رابطه عاطفی با یک فرد پارانویید قرارگرفته‌اید به‌سرعت به رابطه خود و او تأمل کنید زیرا نه‌تنها احتمال اینکه از رابطه‌ی خود لذت نمی‌برید بلکه ازآنجایی‌که عواطف یک فرد پارانویید عواطف سالمی نیست می‌تواند امنیت جانی شما را نیز در معرض خطر قرار دهد.

در سبب‌شناسی این اختلال چه مسائلی مطرح است؟

وجود یک عامل ژنتیکی به اثبات رسیده است، غالباً مشکلات غیراختصاصی و زودرس خانوادگی وجود دارد. سابقه‌ی آزار و اذیت در دوران کودکی شایع است. با توجه به این‌که یک عامل ژنتیکی در این نوع اختلال به اثبات رسیده است شرایط خانوادگی  و دوران کودکی باعث فعال شدن ژنتیکی این خط ژنتیکی می‌شود.

زنان بیشتر در معرض آسیب هستند یا مردان؟

در مردان شایع‌تر از زنان است

آیا از افراد مشهور نمونه‌هایی که مبتلابه این اختلال بوده باشند وجود دارد؟

هیتلر

صدام حسین

ریچارد نیکسون

جوزف استالین

چند فیلم که به این اختلال پرداخته‌اند نام ببرید؟

The treasure of the sierra madre (1948) گنج‌های سیرا مادره

Falling down (1992)سقوط

The conversation (1974) مکالمه

The whisperers (1966) نجواگر

Toto le heros (1991) توتوی قهرمان

آیا موسیقی و اثر هنری  دیگری با این موضوع وجود دارد؟

 

می‌توانید یک تاریخچه موردی ذکر کنید؟

یاسر مردی 40 ساله است که یک روان‌شناس را برای کمک به او فرستاده‌اند زیرا یاسر هیچ‌گاه همچنین کمکی را قبول نکرده و خود را از هرگونه مشکل روانی مصون می‌دانست و می‌گفت همیشه منطقی عمل می‌کند و در کارش (وکالت) بسیار موفق بود.

روانشناس را خانواده‌ی او با برنامه‌ریزی دوستانه به سراغ او فرستادند و حال شرح‌حالش را از زبان خودش و همسرش می‌بینیم: حدود 20 سال از روابط زناشویی‌اش می‌گذشت و تنها همسرش از عواطف گرم او برخوردار بود و احتمالاً تنها شخص مورد اعتماد یاسر بود، یاسر بیش‌ازاندازه دقت می‌کرد که در حضور دیگران اطلاعاتی ردوبدل نکند تا مبادا کسی چیزی از او بدزدد. پیشنهادهای آشکار از طرف آشناها را رد می‌کرد زیرا نسبت به اهداف آن‌ها تردید داشت.در ساعاتی که بیدار بود خود را درگیر کار می‌کرد و همیشه در مواقع بیکاری هم خود را درگیر می‌دانست و می‌گفت فرصت تفریح ندارم. و مرتب کارمندهای خود را در شرکتی که به‌تازگی آن را تأسیس کرده و مشغولش شده بود به خاطر خطاهای جزئی و بی‌اعتمادی‌اش عوض می‌کرد.

منابع بیشتر برای مطالعه معرفی کنید؟

کتاب:

Overcoming paranoid and suspicious thoughts

Paranoid personality disorder

Understanding paranoia

Paranoia(the night walkers)

آیا خانواده بر روی افراد مبتلابه این اختلال تأثیرگذار است؟

حداقل یکی از والدین فرد مبتلا فردی بی‌عاطفه، سختگیر، تحقیرکننده است. درنتیجه در همان کودکی این پیام به او القاشده می‌شود که مرتکب خطا شده‌اند و سزاوار مجازات‌اند. بنابراین افراد پارانویید در بزرگ‌سالی نیز منتظر حمله و سوءاستفاده  از سوی افراد پیرامون خود هستند و هم‌زمان این پیام را به محیط خود ارسال می‌کنند. آن‌ها افرادی متفاوت از دیگران، عالی و تنها هستند. احتمال والدین فرد مبتلابه پارانویید افرادی کمال‌گرا بوده و احتمال تحمل هیچ‌گونه اشتباهی را نداشته‌اند، به همین جهت با مشاهده کمترین خطا از سوی فرد پارانویید او را به‌شدت تنبیه می‌کنند.

اختلال شخصیت پارانویید معمولاً چگونه آشکار می‌شود؟

اختلال شخصیت پارانویید ممکن است اولین بار در دوران کودکی و نوجوانی همراه با گوشه‌گیری، روابط نامناسب با همسالان، اضطراب اجتماعی، پیشرفت کم در مدرسه، حساسیت مفرط، افکار و زبان عجیب‌وغریب و خیال‌پردازی‌های نامتعارف آشکار شود. این کودکان ممکن است عجیب‌وغریب یا غیرعادی به نظر برسند.